Nasz Patron

­

­

TADEUSZ SZELIGOWSKI, urodził się 13.09.1896 we Lwowie, zmarł 10.01.1963 w Poznaniu. Był polskim kompozytorem, pedagogiem i organizatorem życia muzycznego. Ojciec – Stanisław, wysoki urzędnik pocztowy i matka – Stanisława, uprawiająca muzykę amatorsko, stworzyli synowi atmosferę sprzyjającą rozwojowi zainteresowań humanistycznych, w tym także muzycznych. Równolegle z nauką w gimnazjum klasycznym, w latach 1910-1914 Szeligowski kształcił się w Galicyjskim Konserwatorium Muzycznym u Vilema Kurza (fortepian) i Stanisława Niewiadomskiego (teoria muzyki).

szeligowski_popiersie

 Po zakończeniu I wojny światowej studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. W 1922 roku obronił pracę doktorską z dziedziny nauk prawnych. Podczas pobytu w Krakowie współpracował z chórem „Echo” i z tamtejszą operą jako korepetytor. Poszerzał swoją wiedzę muzyczną pod kierunkiem Bolesława Wallek-Walewskiego. W tym czasie uczęszczał także na uniwersyteckie wykłady z muzykologii prowadzone przez Zdzisława Jachimeckiego.

Od 1923 roku Szeligowski podjął pracę w Prokuratorii Generalnej na terenie Wilna. Aktywnie uczestniczył w życiu kulturalnym miasta. Działał w Towarzystwie Filharmonicznym i Towarzystwie Literatów, organizował koncerty, wygłaszał pogadanki o nowej muzyce. Jednocześnie – na zasadzie autodydaktyki – doskonalił się w grze fortepianowej i poszerzał swoje umiejętności w zakresie kontrapunktu. Z tego też czasu pochodzą jego pierwsze próby kompozytorskie. Pozytywna opinia Karola Szymanowskiego o wczesnych utworach Szeligowskiego stała się główną przyczyną rezygnacji z pomyślnie rozwijającej się kariery w sądownictwie. W wieku trzydziestu lat Szeligowski poświęcił się wyłącznie muzyce.

W latach 1929-1931 studiował kompozycję w Paryżu u Nadii Boulanger i Paula Dukasa. Był aktywnym działaczem – jako sekretarz zarządu, a następnie wiceprezes – funkcjonującego w stolicy Francji Stowarzyszenia Młodych Muzyków Polaków. W roku akademickim 1931/1932 – Szeligowski prowadził zajęcia z kompozycji i teorii muzyki w Państwowym Konserwatorium Poznańskim, współpracował z „Kurierem Poznańskim”, komentował koncerty Orkiestry Symfonicznej Stołecznego Miasta Poznania. Jako zwolennik modelu szkolnictwa muzycznego propagowanego przez Karola Szymanowskiego, otrzymał dymisję z funkcji wykładowcy uczelni poznańskiej. Ponownie osiadł w Wilnie. Prowadził zajęcia w Konserwatorium i gościnnie wykładał na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Stefana Batorego. Związał się w tym czasie z Teatrem Miejskim, dla którego pisał oprawę muzyczną spektakli. Był stałym korespondentem muzycznym „Kuriera Poznańskiego” i „Muzyki Polskiej”. Prowadził wileńskie chóry – Akademicki i Kolejowy. Działał społecznie w Wileńskich Związkach Artystycznych oraz Towarzystwie Wydawniczym Muzyki Polskiej. II wojnę światową przeżył w Wilnie pracując w charakterze organisty w kościele św. Kazimierza.

Od lutego 1945 roku przez dwa lata Szeligowski przebywał w Lublinie, gdzie zorganizował Państwową Szkołę Muzyczną. Współdziałał przy tworzeniu Związku Zawodowego Muzyków i Związku Kompozytorów Polskich. We wrześniu 1947 roku podjął pracę w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Poznaniu i objął dyrekcję Wyższej Szkoły Operowej. Przyczynił się do reaktywowania orkiestry symfonicznej i stanął na czele Filharmonii Poznańskiej (był jej dyrektorem do roku 1949). Od roku 1949 prowadził także klasę kompozycji w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie. Do grona jego uczniów należą m.in.: Zbigniew Bargielski, Augustyn Bloch, Joanna Bruzdowicz, Henryk Czyż, Andrzej Koszewski, Włodzimierz Kotoński, Zygmunt Krauze, Witold Rudziński.

Jak zawsze aktywny społecznie, udzielał się Zarządzie Głównym i Oddziale Poznańskim Związku Kompozytorów Polskich i – jako prezes – w Towarzystwie Muzycznym im. H. Wieniawskiego w Poznaniu. Z jego inicjatywy w roku 1961 zorganizowany został Festiwal Muzyki Współczesnej Poznańska Wiosna Muzyczna, który nadal w Poznaniu się odbywa.

Obszerny dorobek kompozytorski Szeligowskiego obejmuje niemal wszystkie gatunki muzyczne. Dominującą cechą stylistyczną jest, wywodzący się z paryskiej szkoły Nadii Boulanger, neoklasycyzm. W jego utworach odnaleźć można wpływy różnych tradycji, m.in. chorału, renesansowej polifonii chóralnej, klasycznych wzorców formalnych, neoromantycznej harmoniki i instrumentacji, a także folkloru muzycznego. Szeligowski nie był obojętny na nowsze techniki twórcze. Pod koniec życia pisał także muzykę dodekafoniczną. Wśród dzieł orkiestrowych znajdują się: Suita Kaziuki (1929), Koncert na orkiestrę (1930), Koncert klarnetowy (1933), Epitaphium na śmierć Karola Szymanowskiego (1937), Koncert fortepianowy (1941), Suita lubelska (1945), Nokturn (1947) i in. W jego twórczości brakuje cyklicznych form symfonicznych. Napisał również kompozycje kameralne: tria (na obój, altówkę i wiolonczelę – 1935, fortepianowe – 1955, na skrzypce, wiolonczelę i fortepian – 1956), kwartety smyczkowe (I – 1929, II – 1935), kwintet na instrumenty dęte (1952) i in. Na kompozycje fortepianowe składają się: Wariacje na temat pieśni ludowej (1927), Album dla młodzieży (1934), Gitary z Zalamei (1939), Sonatina (1941), Sonata (1949) i in. Napisał również 36 pieśni na głos z fortepianem do tekstów R. Brandstaettera, F. Garcii Lorki, J. Iwaszkiewicza, A. Mickiewicza, C. K. Norwida, A. Puszkina, L. Staffa, Szekspira i in. W swoim dorobku ma również ok. 70 pieśni chóralnych, formy wokalno-instrumentalne, w tym m.in.: Pieśni Maryjne na sopran, chór i orkiestrę symfoniczną do tekstów staropolskich (1932), Ave Maria na sopran, chór żeński i organy (1943), Wesele lubelskie na sopran, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną (1948), Odys płaczący (oratorium radiowe) na głosy recytujące, chór i orkiestrę symfoniczną do tekstu R. Brandstaettera oraz opery: Bunt żaków do libretta R. Brandstaettera (1951), Krakatuk do libretta K. Niżyńskiej (1954), Teodor Gentleman do libretta C. Chruszczewskiego (1960), a także balety: Paw i dziewczyna do libretta W. Kubackiego (1948), Kwiat paproci do libretta E. Paplińskiego (1957), Mazepa wg poematu J. Słowackiego (1957); muzyka teatralna, filmowa, radiowa.

Za swoją wielokierunkową działalność artystyczną i społecznikowską otrzymał liczne nagrody i odznaczenia, m.in.: Nagrodę Państwową II Stopnia (1950), Nagrodę Państwową I Stopnia (1951), Nagrodę Prezesa Rady Ministrów (1957), Nagrodę Związku Kompozytorów Polskich (1963).

Teresa Brodniewicz